U godini jubileja, obeležavanja 150. godišnjice od Prvog srpsko-turskog rata 1876. godine sve je veći broj aktivnosti koje su posvećene ovom značajnom datumu. Jedna od njih je i postavljanje spomenika ruskom dobrovoljcu Nikolaju Nikolajeviču Rajevskom u manastiru Svetog Romana, gde je prvobitno on bio i sahranjen nakon pogibije u Boju na Gornjem Adrovcu.
izvor Alpres
Svečano otkrivanje, kako je saopšteno na društvenim mrežama, planirano je za septembar 2026. godine i biće posvećeno 150. godišnjici početka Srpsko-turskog rata. Projekat se realizuje uz podršku Ministarstva spoljnih poslova Rusije, Ambasade Srbije u Rusiji, agencije Rossotrudničestvo i Ruskog doma u Beogradu.
Pre nekoliko dana u Moskvi je održana i svečana prezentacija izgleda spomenika, na kojoj su prisustvovali brojni visoki zvaničnici, među kojima i portparolka ruskog ministarstva spoljnih poslova Marija Zaharova, ambasador Srbije u Rusiji Momčilo Babić i zamenik rukovodioca agencije Rossotrudničestvo Pavel Ševcov.
Nikolaj Rajevski je najpoznatiji među ruskim dobrovoljcima i određeni broj autora smatraju da ga je u liku grofa Vronskog čuveni Tolstoj ovekovečio u romanu „Ana Karenjina“. Na mestu gde je poginuo 2. septembra 1876. godine u Gornjem Adrovcu, porodica je 1903. podigla spomen-crkvu Svete Trojice.
Nakon pogibije na visu u Gornjem Adrovcu telo pukovnika Rajevskog je preneto i sahranjeno u porti ovog manastira kod ražanjskog sela Praskovče.
Kasnije su posmrtni ostaci, nakon što su otklonjeni unutrašnji organi, preneti u Rusiju. Po nekim izvorima, srce ovog ruskog dobrovoljca je ostalo u grobnom mestu kraj manastira, što je bila inspiracija mnogih stvaralaca da napišu sadržaje poput „Rusko srce u srcu Srbije” ili „Srce mi ostavite u Srbiji, telo mi nosite u Rusiju”. Navodno da je to i bila želja samog ovog ruskog plemića. I na samoj nadgrobnoj ploči piše na tri jezika, srpskom, ruskom i engleskom „Ovde večno počiva srce dobrovoljca Carske Rusije Nikolaja Rajevskog, za slobodu srpskog naroda”.
Da će spomenik biti postavljen u porti manastira Sveti Roman pre neki dan nam je potvrdio i poznati aleksinački istoričar Zoran Stevanović, koji je učestvovao u komunikacijama, kazavši da su crkvene vlasti rado dale saglasnost. Stevanović nam skreće pažnju na informaciju koju je nakon srpsko-turskog rata izneo glavnokomandujući na Moravskom ratištu ruski dobrovoljac general Černjajev. On piše da je sa njim došlo tri hiljade dobrovoljaca i da je svaki treći stradao u borbi za oslobođenje hrišćana.
U javnosti se često čuje i podatak da je bilo preko četiri hiljade dobrovoljaca. U svakom slučaju u godini jubileja ova tema postaje sve interesantnija kako našoj tako i ruskoj javnosti. U subotu smo kod Ruskog spomenika na Brđanci zatekli ruske kolege iz njihove televizije i Evgenija Baranova, direktora Ruskog doma u Beogradu, koji su snimali emisiju o ruskim dobrovoljcima.
Izvor fotografija: Arhiva Alpres i skrinšotovi iz video priloga televizije Izvestija.
