Međunarodni naučni skup povodom 150 godina od Prvog srpsko-turskog rata, koji se juče održao u manastiru Sveti Roman okupio je brojne istoričare iz Srbije i Rusije. Na samom početku istaknut je značaj istoričara koji su još u periodu kada ova tema nije bila dovoljno zastupljena u naučnim krugovima ukazivali na njenu važnost i istorijski značaj.
izvor Alpres
Među njima su, kako je istakla prof. dr Suzana Rajić sa Filozofskog fakulteta u Beogradu, i aleksinački istoričar Zoran Stevanović, koji je zajedno sa kolegama Ljudmilom Kuzmičevom i Ninoslavom Stanojlovićem iz Jagodine ukazivao na značaj negovanja kulture sećanja iz ovog perioda.
Zoran Stevanović je juče, u ime domaćina, dočekao učesnike Međunarodnog skupa, ističući da se odazvao veliki broj učesnika čiji se radovi nalaze u zborniku radova objavljenom povodom ovog jubileja. On je podsetio i na istorijat manastira Sveti Roman i njegov značaj u srpskoj istoriji.
– Ovo je izuzetno star manastir, ispred Nemanjićkog perioda, možda iz 9. ili 11. veka, kada potiču prvi pisani izvori o njegovom postanku, 1019. godine, a obnovljen je u vreme kneza Lazara – navodi Stevanović.
Manastir je, kako je istakao, postojao tokom celog srednjeg veka, da bi krajem 18. veka bio razrušen u vreme austro-turskih ratova. Prema njegovim rečima, obnovu su pokrenula dvojica ljudi iz ovog kraja, Miloš Krstić iz Mozgova i meštanin današnjeg Praskovča.
Inspirator za obnovu manastira bio je Đorđe Pila, koji je, nakon što je u ovim krajevima pronašao olakšanje i isceljenje za svoje bolesti, otputovao u Carigrad kako bi od sultana izdejstvovao ferman za obnovu svetinje.
– Najverovatnije je da je godina obnove 1796. i odatle teče istorija ovog manastira. Tu su se odigrali mnogi značajni događaji. Tokom Prvog srpskog ustanka tu je bila bolnica. Monasi su se iz manastira nalazili stalno na deligradskim položajima. Molili su se za zdravlje srpskih junaka – navodi istoričar.
U XIX veku posebno se ističe arhimandrit Petrović, koji je bez ispaljenog metka oslobodio Kruševac 1832. godine. U vreme Prvog srpsko-turskog rata manastir je ponovo imao ulogu bolnice, a tu su boravili i vrhnovni komandant knez Milan i mitropolit Mihailo.
U manastiru je desetak dana počivalo i telo pukovnika Nikolaja Nikolajeviča Rajevskog, nakon pogibije u Gornjem Adrovcu. Istoričar Stevanović ističe da je i kasnije, u XX veku manastir je imao izuzetnu ulogu, posebno u Prvom svetskom ratu, kada su monasi zbrinuli više od stotinu ratne siročadi tokom povlačenja srpske vojske preko Albanije.
